Stara dzielnica europejska w Shantou

Posted on 21 listopada 2010 - autor:

1


shantou_waimalu_07Jedna najpiękniejszych i największych starówek w stylu europejskim w Chinach znika. Dawna dzielnica kolonialna w Shantou ze stylowymi kamienicami, krętymi  uliczkami i sklepami kolonialnymi kurczy się z każdym miesiącem. Buldożery wyrywają kolejne kwartały pod mniej lub bardziej paskudne typowe osiedla chińskich kafelkowców, a opustoszałe uliczki straszą walącymi się budynkami. Życie współczesnego Shantou przeniosło się do nowo powstałych dzielnic, a stara europejska część miasta, która w końcu XIX i pierwszym trzydziestoleciu XX w. była jednym z najważniejszych ośrodków handlowych w Chinach, ulega zagładzie.

Historia Shantou (Swatow, 汕头) jako ośrodka miejskiego jest krótka. W XIII wieku na jego miejscu istniała osada rybacka znana pod nazwa Xialing. W czasach dynastii Ming, w erze Jiaqing w miejscu dzisiejszej dzielnicy europejskiej wynurzyła się piaszczysta łacha i została nazwana Shashantou (沙汕头) i od niej wzięła się nazwa miasta.

shantou_waimalu_05

Znak (shan) stanowiący trzon nazwy ma kilka znaczeń. Z tych, które brane są pod uwagę jako źródłosłów dla nazwy miasta, jedno oznaczało czasownik pływać (ale tylko w odniesieniu do ryb lub ławicy ryb). Tego znaku używano również w znaczeniu rzeczownikowym na oznaczenie przyrządów ( i jednocześnie sposobu) poławiania ryb, jak i w znaczeniu czasownikowym na określenie czynności poławiania ryb tą metodą. Sposób jeszcze do dziś ponoć stosowany w niektórych miejscowościach w pobliżu. Przed przypływem w delcie rzeki wbijano konstrukcję z drewnianych lub bambusowych pali na których mocowano sieci. W czasie przypływu ryby wpływały do rzeki, gdy zaczynał się odpływ rybacy podnosili sieci i łapali ryby jak w wielki więcierz. Według innego źródła znak “汕” powstał z połączenia znaków „woda” () i „góra” (,a że Shantou leży nad morzem i u zbiegu kilku rzek, a okolica jest górzysta więc świetnie pasuje do chińskiego ideału lokalizacji miejscowości (有山有水).

shantou_waimalu_06

Co prawda za Qing wybudowano w okolicy niewielki fort artyleryjski, jednak do rozwoju miasta nie przyczyniły się jednak ani dobra lokalizacja i krajobrazy ani rybołówstwo czy starania chińskich władz, tylko opium, kulisi i Europejczycy. Dogodne położenie miasta w prowicji Guangdong, w połowie drogi pomiędzy Hongkongiem i Kantonem a Xiamenem (ówczesnym Amoy) sprawiło, że Shantou zainteresowali się Amerykanie. W 1860 r. pod ich naciskiem miasteczko stało się otwartym portem traktatowym z prawem pozwalającym obcokrajowcom osiedlać się i prowadzić działalność handlową.

shantou_waimalu_10

Opium było istotnym źródłem dochodu dla Europejczyków prowadzących handel z Chinami, największy udział w tym procederze mieli Brytyjczycy. Amerykanie z Shantou uczynili centrum „eksportu” do Stanów Zjednoczonych chińskich kulisów, którzy pracowali w różnych warunkach, zazwyczaj kiepskich przy budowie amerykańskich dróg, kolei czy w kopalniach. Wielu emigrantów z Shantou w poszukiwaniu lepszych warunków udało się nie do Stanów Zjednoczonych, ale do krajów południowo – wschodniej Azji, gdzie dzięki swojej przedsiębiorczości dorobili się majątków i stali się ważną częścią chińskiej diaspory między innymi w Tajlandii, Malezji i na Filipinach.

shantou_waimalu_09

Kolejnym ważnym punktem w rozwoju miasta było usamodzielnienie się od Chenghai (dziś dystrykt Chenghai podlega administracyjnie pod Shantou) w 1921. Mniej więcej w tym okresie zaczęto budowę samej Waimalu (外马路)głównej ulicy miasta, której nazwa dziś jest używana jako synonim na określenie całej dawnej dzielnicy europejskiej. Do portu w Shantou przypływało coraz więcej statków. W 1911 r. do portu zawinęło 9489 jednostek chińskich i 2607 zagranicznych, w 1923 r. chińskich już 23202 a zagranicznych 3578. W latach 1932- 1937 Shantou było trzecim co do wielkości, pod względem tonażu zawijających statków, portem w Chinach.

shantou_waimalu_14

Stare miasto w Shantou skoncentrowane przy Waimalu i pobliskich uliczkach zostało wybudowane w stylu europejskim z chińskimi elementami. Miasto było głównie ośrodkiem handlowym, lwią część europejskiej i amerykańskiej populacji miasta stanowili kupcy, dla których najważniejsze były aspekty użytkowe, nie dekoracyjne, dlatego styl architektoniczny jest mniej ozdobny niż np. w kolonialnych dzielnicach w Xiamen czy Kantonie. Zabudowa jest zwarta i cała dzielnica miała charakter wyraźnie europejskich z bardzo nielicznymi budowlami w stylu chińskim. Przybysze z zachodu przynieśli do Shantou inną koncepcję zagospodarowania przestrzennego miasta. Znacznemu zwiększeniu uległa przestrzeń publiczna. Według chińskich koncepcji ziemia miejska była niemal całkowicie w rekach prywatnych, nawet większość świątyń i część dróg. Europejczycy rozszerzyli znacznie sferę publiczną, m.in. w Shantou powstał jeden z pierwszych w Chinach, istniejący do dzisiaj park publiczny Zhongshan Gongyuan (中山公园). W miejsce drewna i bambusa wprowadzono cegłę, marmur, granit i beton. Budynki przestano stawiać zgodnie z wymogami feng shui, a zgodnie z zasadami racjonalnego zagospodarowania przestrzennego.

shantou_waimalu_11

Od końca XIX w. wraz ze wzrostem liczny zawijających statków, zagranicznej populacji i coraz większym znaczeniem miasta dla międzynarodowej wymiany handlowej, w Shantou pojawiało się coraz więcej zagranicznych konsulatów – brytyjski, francuski, japoński, amerykański, norweski i szwajcarski (znajdowały się w jednym budynku), niemiecki, holenderski, duński, austro-węgierski (co ciekawe interesy Austro-węgier faktycznie reprezentował konsul brytyjski) , hiszpański, włoski, belgijski. Część konsulatów (np. austro-węgierski, belgijski, duński przerwała swoją działalność i została zlikwidowana w czasie Pierwszej Wojny Światowej, pozostałe stopniowo w ciągu kilku lat po japońskiej agresji na Chiny w 1937r.

shantou_waimalu_01

Dawny budynek konsulatu japońskiego. Obecnie urząd pocztowy jedna z kilku zaledwie budowli w całej dzielnicy które zostały poddane renowacji.

Wraz z japońska agresją większość cudzoziemców opuściła miasto, handel podupadł i znaczenie miasta spadło. Dalszy upadek nastąpił wraz z przejęciem władzy przez komunistów. Starówka w Shantou podzieliła losy miasta. Nieremontowane i niezadbane budynki zaczęły powoli niszczeć. Kiedy w 1979 r. Shantou zostało ogłoszone specjalną strefą ekonomiczną dla miasta nastały lepsze czasy, ale nie dla starej dzielnicy kolonialnej. Centrum przeniosło się do nowo budowanych dzielnic, zaś starówka zaczęła popadać w ruinę.

shantou_waimalu_02

Władze miasta aż do ostatnich lat nie podjęły żadnych starań mających na celu renowację popadających w ruinę budynków. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy jest brak odpowiednich własnych środków finansowych. Mimo rozwoju przemysłu lekkiego (głównie tekstylia i przetwórstwo tworzyw sztucznych) Shantou nie rozwijało się tak dynamicznie jak inne miasta w prowincji Guangdong: Shenzhen, Kanton, Foshan, Zhuhai czy Zhongshan. Większe inwestycje jak autostrady i będące w budowie nowe lotnisko w Jieyang są realizowane z budżetu prowincjonalnego. Nie narodził się żaden plan uczynienia z upadającej starówki atrakcji turystycznej jak to zrobiono w Szanghaju. Władze lokalne nie podjęły inicjatywy mającej na celu uzyskanie środków finansowych na renowację starej dzielnicy. Miasto praktycznie stworzone przez cudzoziemców zapełni się kafelkowcami, a o prawdziwej historii będą wiedzieli tylko nieliczni entuzjaści. Turyści natomiast będą nadal omijać Shantou szerokim łukiem.

shantou_waimalu_12

Jeden z odrestaurowanych budynków. Obecnie mieści sie w nim szkoła.

shantou_waimalu_08

shantou_waimalu_03

shantou_waimalu_11

Reklamy
Posted in: MIEJSCA