Zhou Enlai – ostatni doskonały rewolucjonista.

Posted on 23 lipca 2011 - autor:

0


Last_Perfect_Revolutionary

Wieloletni premier Chin i najbliższy wspołpracownik, a jednocześnie najskuteczniejszy oponent Mao Zedonga. Otaczany przez Chińczyków powszechnym szacunkiem, a równocześnie krytykowany za uleganie i posłuszne wykonywawstwo szaleńczych kampanii Wielkiego Sternika. Polityk, który przez wiele lat sprawował jeden z najwyższych urzędów państwowych w Chińskiej Republice Ludowej, a którego byt polityczny niemal całkowicie zależał od kaprysu i decyzji Mao. Próby pokazania kim był Zhou Enlai (周恩来jako polityk i członek partii, jak ukształtowała się ta wyjątkowa w chińskiej historii współczesnej postać, a przede wszystkim jak wyglądały na przestrzeni lat relacje pomiędzy premierem a Mao podjął się Gao Wenqian (高文謙 w książce „Zhou Enlai: The Last Perfect Revolutionary”

Autor książki to były urzędnik partyjny, któremu powierzono, wraz z zespołem, stworzenie oficjalnej biografii Zhou Enlai. Przez wiele lat Gao Wenqian zbierał i opracowywał materiały zgromadzone w pilnie strzeżonych acrhiwach partyjnych. Spotkał się i przeprowadził wywiady z setkami dostojników partyjnych, którzy pracowali lub mieli kontakt z premierem. Dzięki swojemu stanowisku uzyskał materiały i informacje, do których dostęp mają tylko wysocy urzędnicy KPCh. Z biegiem czasu narastała w nim chęć do przekazania innym prawdziwej historii, nie retuszowanej na potrzeby chińskiej machiny propagandowej. Gao Wenqian chciał przede wszystkim pokazać jakim naprawdę człowiekiem i politykiem był Zhou Enlai, odrzeć go z nimbu wspaniałości jakim jest otaczany przez obecne kadry partyjne oraz z drugiej strony udowodnić, że nie był złem wcielonym i ochoczym wspólnikiem Mao w jego szaleństwach. Ostateczną decyzję o napisaniu książki autor podjął po wydarzeniach na Placu Niebiańskiego Spokoju w 1989 r., przez które postanowił również zerwać z partią. Nie bez znaczenia były też osobiste doświadczenia jakie dotknęły pisarza w czasie Rewolucji Kulturalnej. Jego ojciec został w czasie czystek politycznych zesłany do Tybetu, a oskarżona o kontrrewolucję matka spędziła siedem lat w izolatce w niesławnym więzieniu Qincheng. On sam jako dziecko kontrrewolucjonistów został zełany na wieś do ciężkiej pracy.

Z książki Gao Wenqian Zhou Enlai wyłania się jako postać skomplikowana, sprzeczna i do pewnego stopnia tragiczna. Dobrze wykształcony, pochodzący z rodziny z tradycjami, w której edukacja i wykształcenie były stawiane bardzo wysoko, był przeciwieństwem Mao Zedonga, syna chłopa, który ukończył zaledwie kilka klas szkoły podstawowej. Jednak to Mao został wodzem partii i włodarzem Chin, a Zhou Enlai jedynie wiernym wykonawcą jego polityki. Obydwaj współpracowali ze soba przez wiele lat jednocześnie odczuwając w stosunku do siebie wzajemną niechęć i obawę. Serwilizm premiera wobec Czerwonego Słońca, jaki wyziera z kart książki, razi. Brak szacunku dla własnej osoby, chęć przetrwania, nawet za cenę wielokrotnie składanych samokrytyk, przyznawania się do niepopłenionych błedów, służalcze wdrażanie szkodliwych dla kraju kampanii, w szczególności Rewolucji Kulturalnej, obrzucanie krytyką przyjaciół i stronników, którzy ośmielili się sprzweciwić Przewodniczącemu, nie pozwalają na szacunek dla osoby premiera.

Z drugiej jednak strony autor zachęca do spojrzenia na tą postać przez pryzmat wiernemu władcy urzędnika konfucjanskiego, który stara się najlepiej jak potrafi służyc krajowi, równocześnie wypełniając wolę władcy. Zhou Enlai odkąd zaczął polityczne życie starał się przede wszystkim służyć partii i Chinom. Doskonały administrator i zręczny dyplomata, który dzięki swoim zdolnościom, ujmującemu sposobowi bycia i koncyliacyjnemu podejściu do rozwiązywania problemów oraz wielkim zasługom dla partii komunistycznej od chwili jej powstania cieszył się ogromną popularnością w kręgach partyjnych. Kadrowiec do szpiku kości był niezbędny Mao do codziennego zarządzania partią i państwem. Egocentryczny i apodyktyczny Mao Zedong, który miał w pogardzie zwykłą codzienną administrację i istotę rewolucji upatrywał w ciągłych kampaniach i utrzymywaniu permanentnego zapału rewolucyjnego wśród mas, nie mogł się obyć bez posłusznego i wiernego zarządcy. Zhou z kolei, któremu brakowało siły charakteru, bezwględności politycznej i zdolności przywódczych, przez wiele widział w swoim zwierzchniku jedyną siłę, która mogła zapewnić permanenty sukces przemian, jakie zapoczątkowali w Chinach komuniści. Również osobiste predyspozycje premiera, który bał się konfrontacji i zawsze bardzo wysoko stawiał swoje osobiste bezpieczeństwo, sprawiały, że nie był on niemal nigdy realnym zagrożeniem dla pozycji Mao Zedonga.

Gao Wenqian przekonywująco pokazuje symbiotyczny charakter relacji pomiędzy dwoma tak różnym politykami, ich wzajemną zależność i jednocześnie konflikt, jaki przez wiele lat między nimi narastał. Mao nigdy nie mógł zapomnieć, że władzę nad partią w latach trzydziestych uzyskał w ogromnej części dzieki Zhou Enlai, a nie dzięki własnym staraniom. Obawiał się również, szczególnie po historii z Lin Biao, że pewnego dnia, popularny i obdarzony szerokim poparciem, mocno prgamatyczny w sprawach ekonomicznych i politycznych, premier, który w dodatku cieszył się znaczną estymą w kręgach dyplomatycznych, odbierze mu realną władzę w państwie i jak Chruszczow w stosunku do Stalina, odrze jego postać z nimbu wielkości i nieomylności. Zhou Enlai z biegiem lat miał coraz większe watpliwości co do kierunku polityki jaką prowadził Mao i stosując różne metody w miarę swoich możliwości próbował złagodzić najbardziej drastyczne elementy kampanii politycznych jakie prowadził Mao Zedong, jednocześnie jednak nie negując ich całkowicie i starając się wdrażać je zgodnie z życzeniami przewodniczącego. Najlepszym przykładem tej dziwnej koegzystencji jest Rewolucja Kulturalna. Premier uważał, że jest to ruch szkodliwy dla kraju, który powinien być jak najszybciej zatrzymany. W czasie jej trwania starał się uchronić jak największe grono zaslużonych działaczy partyjnych przed organizowanymi przez czerwonogwardzistów prześladowaniami. Jednocześnie publicznie wychwalał idee Mao Zedonga i brał udział w krytyce działaczy partyjnych i swoich dobrych znajomych, jak Liu Shaoqi (którego między innymi nazwał szpiegiem, zdrajcą i zagranicznym agentem), He Long czy Chen Yi. Starał się zarządzać krajem nawet szczytowych okresach rewolucyjnego szaleństwa, a jego poparcie dla idei Mao wytrąciło przeciwnikom tego ultralewackiego ruchu oręż z ręki. Jak to powiedział Deng Xiaoping „Bez premiera Rewolucja Kulturalna byłaby znacznie gorsza. A bez premiera Rewolucja Kulturalna nie trwałaby tak długo”.

Historycy i zwykli Chińczycy oraz zagraniczni znawcy Chin bardzo różnią się w ocenie postaci Zhou Enlai w historii Chin. Niewątpliwie książka Gao Wenqian, oparta na niedostępnych dla innych materiałach źródłowym, jest pozycją do której warto sięgnąć dla pełniejszej oceny takich postaci jak Mao Zedong i Zhou Enlai. Pomaga również lepiej zrozumieć historię i metody działania KPCh, której większość liderów, i w przeszłości i obecnie, jako nadrzedny cel stawia utrzymanie się przy władzy, a nie dobro spłeczeństwa. Hasło „Raz zdobytej władzy nie oddamy nigdy” jest w Chinach wciąż aktualne.

źródłow zdjęcia okładki: http://www.selectbooks.com.sg

Tekst opublikowany rownież na portalu  histmag.org

Advertisements